خلبان‌ها، با هر سابقه‌ای که داشته باشند، پیش از هر پرواز یک چک‌لیست را خط‌به‌خط مرور می‌کنند. نه به این خاطر که بلد نیستند؛ به این خاطر که می‌دانند آدم‌ها فراموش می‌کنند. امنیت اکانت هم همین‌طور است: بیشتر اکانت‌هایی که بسته می‌شوند یا لو می‌روند، قربانی یک کار سادهٔ فراموش‌شده‌اند، نه یک حملهٔ پیچیده.
این پیوست، خلاصهٔ عملی فصل‌های سوم و چهارم در قالب یک چک‌لیست است. هر مورد را بخوانید و اگر دربارهٔ شما درست است، در ذهنتان تیک بزنید. هر موردی که تیک نخورد، کاری است که باید همین هفته انجامش دهید.
هنگام ثبت‌نام
- با ایمیلی ثبت‌نام کرده‌اید که واقعی است و مال خود شماست، نه ایمیل موقت و یک‌بارمصرف.
- خود این ایمیل رمز قوی، تأیید دومرحله‌ای و راه بازیابی (شماره یا ایمیل پشتیبان) دارد.
- شماره تلفنی که در اکانت ثبت شده، در کنترل خود شماست؛ نه شمارهٔ اجاره‌ای و نه شمارهٔ یک غریبه.
- اکانت را خودتان ساخته‌اید و آن را آماده از کسی نخریده‌اید.
- اکانت فقط مال شماست و آن را با دوست یا همکار شریک نشده‌اید.
- اطلاعاتی که هنگام ثبت‌نام وارد کرده‌اید درست است.
- ثبت‌نام را در سایت یا اپلیکیشن رسمی انجام داده‌اید؛ نشانی سایت را خودتان تایپ کرده‌اید، نه اینکه از لینک یک پیام وارد شوید.
- اپلیکیشن را فقط از فروشگاه رسمی گرفته‌اید و نام منتشرکننده را چک کرده‌اید: ChatGPT از OpenAI، Gemini از گوگل و Claude از Anthropic.
- قوانین استفادهٔ سرویس را دست‌کم یک بار، حتی به شکل خلاصه و با کمک خود هوش مصنوعی، خوانده‌اید و می‌دانید چه کارهایی ممنوع است.
- اگر از سرویس واسط ایرانی استفاده می‌کنید، آن را با چک‌لیست هفت‌گانهٔ فصل سوم سنجیده‌اید.
رمز و ورود دومرحله‌ای
- رمز اکانت دست‌کم دوازده کاراکتر دارد و حدس زدنش سخت است.
- این رمز را برای هیچ سایت یا اپلیکیشن دیگری استفاده نکرده‌اید.
- رمز ایمیل اصلی‌تان هم قوی و منحصربه‌فرد است؛ چون کلید بازیابی همهٔ اکانت‌های دیگر است.
- رمزها را در یک مدیر رمز عبور معتبر نگه می‌دارید، نه در یادداشت گوشی، عکس صفحه یا پیام ذخیره‌شده در پیام‌رسان.
- تأیید دومرحله‌ای روی اکانت هوش مصنوعی‌تان روشن است.
- اگر با «ورود با حساب گوگل» وارد می‌شوید، تأیید دومرحله‌ای روی خود حساب گوگل روشن است.
- تا جای ممکن از اپلیکیشن تولید کد (Authenticator) استفاده می‌کنید، نه فقط پیامک.
- کدهای پشتیبان را جایی امن و بیرون از گوشی نوشته‌اید و می‌دانید کجاست.
- رمز یا کد تأیید را هرگز به هیچ‌کس نداده‌اید؛ نه به «پشتیبانی»، نه به فروشندهٔ اشتراک و نه به دوستی که قول کمک داده.
- اگر رمزتان را جایی وارد کرده‌اید که بعد فهمیدید جعلی بوده، همان لحظه رمز را عوض کرده‌اید.
استفادهٔ روزمره
- همیشه از نشانی تایپ‌شده یا نشانک (Bookmark) ذخیره‌شده وارد اکانت می‌شوید، نه از لینک داخل ایمیل یا پیامک.
- به پیام‌هایی مثل «اشتراک شما منقضی شده» یا «اکانتتان مسدود شد» اعتماد نمی‌کنید، مگر اینکه خودتان مستقیم در سایت وضعیت را دیده باشید.
- فقط افزونه‌هایی در مرورگرتان نصب است که سازندهٔ معتبر دارند و اجازه‌هایشان را خوانده‌اید.
- افزونه‌هایی را که استفاده نمی‌کنید یا نمی‌شناسید، پاک کرده‌اید.
- هیچ اپلیکیشن یا افزونه‌ای با وعدهٔ «دسترسی رایگان به نسخهٔ پولی» یا «نسخهٔ بدون محدودیت» نصب نکرده‌اید.
- فایل نصبی‌ای را که در گروه‌ها و کانال‌ها دست‌به‌دست می‌شود، روی گوشی یا کامپیوترتان باز نکرده‌اید.
- ابزار اتصالی که استفاده می‌کنید سابقهٔ روشن و سیاست حریم خصوصی دارد، از منبع رسمی نصب شده و اجازه‌های بی‌ربط، مثل دسترسی به پیامک و مخاطبان، نمی‌خواهد.
- بعد از کار با کامپیوتر کافی‌نت، سیستم مشترک اداره یا گوشی دیگران، از اکانت خارج می‌شوید.
- ماهی یک بار فهرست دستگاه‌ها و نشست‌های فعال اکانت را مرور می‌کنید و هر دستگاه ناآشنایی را بیرون می‌کنید.
- درخواست‌هایتان با قوانین محتوایی سرویس سازگار است و حتی «برای امتحان» سراغ درخواست‌های ممنوع نمی‌روید.
- پیام «به سقف استفاده رسیده‌اید» را با بسته شدن اکانت اشتباه نمی‌گیرید و برای رفعش دنبال راه‌های مشکوک نمی‌روید.
حریم خصوصی و اطلاعات حساس
- هر پیامی را که برای هوش مصنوعی می‌نویسید، مثل کارت‌پستال می‌بینید، نه نامهٔ دربسته.
- هیچ رمز، کد تأیید یا کلید API را در گفتگو وارد نمی‌کنید.
- شمارهٔ کارت، CVV2، تاریخ انقضای کارت و دیگر اطلاعات بانکی را هرگز در گفتگو نمی‌نویسید.
- کد ملی و تصویر کارت ملی، شناسنامه یا گذرنامه را بارگذاری نمی‌کنید.
- پیش از چسباندن قرارداد، رزومه، آگهی یا هر سندی، اسم‌ها، شماره‌ها و نشانی‌ها را حذف می‌کنید یا با عنوان‌های کلی مثل «فروشنده» و «خریدار» عوض می‌کنید.
- اطلاعات خصوصی دیگران، مثل مشخصات مشتری‌ها، سوابق پزشکی یا عکس‌های خصوصی دوستان، را بدون اجازه‌شان وارد نمی‌کنید.
- اسناد محرمانهٔ کار را بدون اجازهٔ کارفرما در هیچ ابزار هوش مصنوعی وارد نمی‌کنید.
- در سرویس‌های واسط احتیاط دوچندان دارید و هیچ سند حساسی در آن‌ها بارگذاری نمی‌کنید.
- گزینهٔ «استفاده از گفتگوها برای بهبود مدل» را در تنظیمات پیدا کرده‌اید و آگاهانه دربارهٔ روشن یا خاموش بودنش تصمیم گرفته‌اید.
- برای سؤال‌هایی که نمی‌خواهید در تاریخچه بماند، از گفتگوی موقت استفاده می‌کنید.
- بخش حافظه (Memory) را مرور کرده‌اید و هر چیزی را که نمی‌خواهید ابزار به خاطر بسپارد، پاک کرده‌اید.
- می‌دانید که خاموش کردن تنظیمات یا پاک کردن یک گفتگو، به معنای پاک شدن فوری آن از سرورهای شرکت نیست.
پرداخت
- پیش از خرید، مطمئن شده‌اید که واقعاً به نسخهٔ پولی نیاز دارید؛ یعنی چند هفتهٔ پشت‌سرهم تقریباً هر روز به سقف نسخهٔ رایگان خورده‌اید.
- اشتراک را ماهانه می‌خرید، نه سالانه.
- برای «فعال‌سازی اشتراک»، رمز اکانتتان را به هیچ فروشنده یا واسطه‌ای نداده‌اید.
- فروشنده یا سرویسی که از آن خرید می‌کنید، هویت و اطلاعات تماس مشخص دارد و رسید می‌دهد.
- رسید پرداخت و گفتگوهایتان با فروشنده را جایی نگه داشته‌اید.
- از پیشنهادهای خیلی ارزان‌تر از قیمت رسمی، «اشتراک مادام‌العمر» و جمله‌هایی مثل «فقط تا امشب» دوری کرده‌اید.
- به کدهای اعتباری و گیفت کارت‌هایی که خیلی ارزان‌تر از قیمت معمول فروخته می‌شوند، اعتماد نکرده‌اید.
- هرگز با کارت دزدی، کارتی که مال شما نیست یا اطلاعات نادرست پرداخت نکرده‌اید.
- فقط مبلغی را خرج کرده‌اید که اگر از دست برود، زندگی‌تان به هم نمی‌ریزد.
- در سرویس واسط، با کوچک‌ترین بسته شروع کرده‌اید و می‌دانید اعتبارتان تاریخ انقضا دارد یا نه.
- تاریخ تمدید اشتراک را در تقویمتان یادداشت کرده‌اید تا پرداخت ناخواسته‌ای پیش نیاید.
پشتیبان‌گیری و برنامهٔ جایگزین
- ماهی یک بار از تنظیمات اکانت، خروجی اطلاعات (Export Data) می‌گیرید و فایل را بیرون از همان سرویس نگه می‌دارید.
- جواب‌های مهم، مثل متن یک آگهی، برنامهٔ کاری یا پیش‌نویس یک نامه، را همان لحظه در فایل یا یادداشت خودتان کپی می‌کنید.
- یک «دفترچهٔ پرامپت» دارید و پرامپت‌هایی را که جواب خوبی داده‌اند، با یک توضیح کوتاه در آن ثبت می‌کنید.
- از دستورالعمل‌های شخصی (Custom Instructions) و تنظیمات دستیارهای سفارشی‌تان یک نسخهٔ پشتیبان در همان دفترچه دارید.
- یک ابزار دوم را از قبل امتحان کرده‌اید و آماده نگه داشته‌اید تا اگر ابزار اصلی از دسترس خارج شد، کارتان نخوابد.
- می‌دانید اگر اکانت بسته شد، به ترتیب چه کنید: ایمیل را چک کنید، از واقعی بودن پیام مطمئن شوید، اگر احتمال هک هست رمزها را عوض کنید، درخواست بازبینی بدهید و سراغ ابزار دوم بروید.
- به کسانی که در ازای پول وعدهٔ «بازگرداندن اکانت بسته‌شده» می‌دهند، اعتماد نمی‌کنید.
- این چک‌لیست را در تقویمتان گذاشته‌اید تا هر سه ماه یک بار دوباره مرورش کنید.
امنیت اکانت یک کار یک‌باره نیست، یک عادت است. خبر خوب این است که بعد از بار اول، نگه داشتن این عادت فقط چند دقیقه در ماه وقت می‌گیرد؛ و در عوض، خیالتان راحت است که حاصل ماه‌ها کارتان یک‌شبه از دست نمی‌رود.
ابزارهای هوش مصنوعی، قیمت‌ها و قوانین استفادهٔ آن‌ها مرتب تغییر می‌کند. مطالب این کتاب جنبهٔ آموزشی دارد؛ پیش از هر تصمیم مالی، حقوقی یا پزشکی با متخصص مشورت کنید و مسئولیت رعایت قوانین هر سرویس با کاربر است.