امنیت و ماندگاری اکانت

فرض کنید شش ماه است هر روز با ChatGPT کار می‌کنید. برنامهٔ تبلیغات کسب‌وکارتان آنجاست، متن‌های آماده‌تان، پرامپت‌هایی که با کلی آزمون و خطا به نتیجه رسیده‌اند، و ده‌ها گفتگو که هر کدام تکه‌ای از یک پروژه‌اند. یک روز صبح وارد می‌شوید و به جای صفحهٔ آشنا، پیامی می‌بینید که می‌گوید اکانتتان غیرفعال شده است. همه‌اش، یک‌جا، رفته.

این سناریو برای خیلی‌ها پیش آمده است؛ گاهی به‌خاطر محدودیت‌هایی که در فصل دوم گفتیم، و گاهی به‌خاطر اشتباه‌هایی ساده که به‌راحتی می‌شد جلویشان را گرفت. خبر خوب این است که بخش بزرگی از این ریسک دست خود شماست. در این فصل یاد می‌گیریم اکانتمان را مثل یک گاوصندوق نگه داریم، بدانیم چه چیزهایی را هرگز داخلش نگذاریم، و اگر روزی درش به رویمان بسته شد، دست خالی نمانیم.

۱۰ اشتباه رایج که اکانت را به خطر می‌اندازد

بعضی از این اشتباه‌ها باعث بسته شدن اکانت می‌شوند و بعضی باعث لو رفتن آن؛ یعنی کس دیگری به آن دسترسی پیدا می‌کند. هر دو گران تمام می‌شوند.

۱. اکانت مشترک با دیگران

تقسیم هزینهٔ یک اشتراک بین چند دوست یا همکار وسوسه‌انگیز است، اما سه مشکل جدی دارد. اول اینکه ورود هم‌زمان از چند جای مختلف، همان الگوی مشکوکی است که در فصل دوم دیدیم. دوم اینکه اگر یکی از شریک‌ها خلافی کند، اکانت برای همه بسته می‌شود. و سوم اینکه همه گفتگوهای همدیگر را می‌بینند؛ از سؤال پزشکی شما گرفته تا پیش‌نویس استعفای همکارتان.

۲. خرید اکانت آماده

اکانت‌های آماده‌ای که در کانال‌ها و سایت‌ها فروخته می‌شوند، معمولاً با ایمیل و شماره‌ای ساخته شده‌اند که هنوز دست فروشنده است. یعنی فروشنده هر وقت بخواهد می‌تواند رمز را عوض کند، گفتگوهایتان را بخواند یا همان اکانت را به نفر بعدی هم بفروشد. بسیاری از این اکانت‌ها با اطلاعات نادرست یا پرداخت مشکوک ساخته شده‌اند و از روز اول روی هوا هستند. قانون ساده‌اش این است: اکانتی که کلیدش دست شما نیست، اکانت شما نیست.

۳. رمز عبور ضعیف یا تکراری

اگر رمز اکانت هوش مصنوعی‌تان همان رمزی است که برای فلان سایت خرید یا انجمن قدیمی هم گذاشته‌اید، کافی است یکی از آن سایت‌ها هک شود تا رمز شما در فهرست‌هایی بیفتد که بین هکرها دست‌به‌دست می‌شود. رمز خوب بلند است (دست‌کم دوازده کاراکتر)، منحصربه‌فرد است (فقط برای همین یک سایت) و حدس زدنش سخت است؛ مثلاً چند کلمهٔ بی‌ربط که فقط خودتان ارتباطشان را می‌دانید، با یک عدد و یک علامت در میانشان.

برای اینکه مجبور نباشید ده‌ها رمز را حفظ کنید، از یک مدیر رمز عبور (Password Manager) معتبر کمک بگیرید؛ برنامه‌ای که رمزها را به‌صورت رمزگذاری‌شده نگه می‌دارد و فقط یک رمز اصلی از شما می‌خواهد. مرورگرهای رایج هم چنین قابلیتی دارند.

۴. فعال نکردن تأیید دومرحله‌ای

تأیید دومرحله‌ای (Two-Step Verification) یعنی برای ورود به اکانت، علاوه بر رمز، یک چیز دیگر هم لازم باشد؛ معمولاً کدی که یک اپلیکیشن روی گوشی‌تان می‌سازد یا برایتان پیامک می‌شود. مثل دری که هم قفل دارد و هم زنجیر: حتی اگر کسی رمزتان را بدزدد، بدون گوشی شما راهی به داخل ندارد.

بیشتر سرویس‌ها در بخش تنظیمات امنیتی گزینه‌ای برای فعال کردنش دارند. اپلیکیشن‌های تولید کد (Authenticator) معمولاً گزینهٔ مطمئن‌تری از پیامک‌اند. اگر با «ورود با حساب گوگل» وارد می‌شوید، تأیید دومرحله‌ای را روی خود حساب گوگل فعال کنید، چون کلید اصلی همان است. و یک نکتهٔ حیاتی: هنگام فعال‌سازی، معمولاً چند کد پشتیبان (Backup Codes) به شما داده می‌شود. آن‌ها را جایی امن و بیرون از گوشی نگه دارید؛ اگر گوشی‌تان گم شود، همین کدها نجاتتان می‌دهند.

۵. افزونه‌های ناشناس مرورگر

افزونه‌ها (Extensions) برنامه‌های کوچکی هستند که به مرورگرتان اضافه می‌شوند؛ مثلاً افزونه‌ای که وعده می‌دهد «گفتگوهایتان را ذخیره می‌کند» یا «دسترسی رایگان به مدل‌های پولی می‌دهد». مشکل اینجاست که بسیاری از افزونه‌ها اجازه دارند هر چیزی را که در صفحه می‌بینید بخوانند؛ از جمله گفتگوهایتان و گاهی حتی چیزهایی که تایپ می‌کنید. فقط افزونه‌هایی نصب کنید که سازندهٔ معتبر و کاربران زیاد دارند، اجازه‌هایشان را بخوانید و هر افزونه‌ای را که استفاده نمی‌کنید پاک کنید. وعدهٔ «دسترسی رایگان به نسخهٔ پولی» تقریباً همیشه دام است.

۶. اپلیکیشن‌های تقلبی

در فروشگاه‌های اپلیکیشن و کانال‌های پیام‌رسان، پر است از برنامه‌هایی که اسم و آیکونشان شبیه ChatGPT یا Gemini است ولی هیچ ربطی به شرکت سازنده ندارند. بعضی فقط پر از تبلیغ‌اند، بعضی اشتراک گران می‌فروشند و بعضی اطلاعات شما را جمع می‌کنند. قبل از نصب، نام منتشرکننده را چک کنید: اپلیکیشن رسمی ChatGPT را OpenAI منتشر می‌کند، Gemini را گوگل و Claude را Anthropic. فایل نصبی که در گروه‌ها دست‌به‌دست می‌شود را، هر قدر هم ادعای «نسخهٔ بدون محدودیت» داشته باشد، به گوشی‌تان راه ندهید.

۷. فریب خوردن با صفحه‌های جعلی (فیشینگ)

فیشینگ (Phishing) یعنی ساختن صفحه یا پیامی شبیه نسخهٔ اصلی، تا شما خودتان رمزتان را دودستی تقدیم کنید. نمونهٔ رایجش ایمیل یا پیامکی است با این مضمون: «اشتراک شما منقضی شده، برای تمدید روی این لینک بزنید.» قانون ساده: هیچ‌وقت از طریق لینکی که در پیام برایتان آمده وارد اکانت نشوید. مرورگر را خودتان باز کنید و نشانی سایت را خودتان تایپ کنید، یا از نشانک (Bookmark) ذخیره‌شده وارد شوید.

۸. دادن رمز یا کد تأیید به دیگران

هیچ پشتیبان واقعی، در هیچ شرکتی، رمز عبور یا کد تأیید شما را نمی‌خواهد. اگر کسی به اسم پشتیبانی، فروشنده یا «کارشناس فعال‌سازی» این را خواست، با کلاهبردار طرفید. این قانون فقط مخصوص اکانت هوش مصنوعی نیست؛ دربارهٔ پیام‌رسان‌ها و حساب بانکی هم دقیقاً همین است.

۹. جا گذاشتن اکانت روی دستگاه دیگران

ورود از کامپیوتر کافی‌نت، سیستم مشترک اداره یا گوشی یک دوست، و بیرون نیامدن از اکانت (Log out)، یعنی باز گذاشتن در خانه. بعد از کار روی دستگاه‌های عمومی حتماً از اکانت خارج شوید. بیشتر سرویس‌ها در تنظیمات، فهرستی از دستگاه‌ها یا نشست‌های فعال نشان می‌دهند؛ هر از گاهی سری به آن بزنید و هر دستگاه ناآشنایی را بیرون کنید.

۱۰. نادیده گرفتن قوانین محتوایی

هر کدام از این سرویس‌ها سیاستی دارند دربارهٔ اینکه چه درخواست‌هایی مجاز نیست؛ مثل کمک به کلاهبرداری، هک کردن، ساختن محتوای آسیب‌زا یا آزار دیگران. درخواست‌های مکرر از این دست، در هر کجای دنیا که باشید، می‌تواند به بسته شدن اکانت برسد. حتی کنجکاوی‌های «امتحانی» هم ممکن است برایتان دردسر درست کند. یک معیار ساده: از هوش مصنوعی چیزی را بخواهید که خجالت نمی‌کشید از یک همکار باتجربه هم بخواهید.

چه اطلاعاتی را هرگز نباید به هوش مصنوعی بدهید؟

یک قانون ساده را به خاطر بسپارید: پیامی که برای هوش مصنوعی می‌نویسید را مثل کارت‌پستال ببینید، نه نامهٔ دربسته. کارت‌پستال به مقصد می‌رسد، اما ممکن است در مسیر، چشم‌های دیگری هم آن را ببینند.

چرا؟ چند دلیل دارد:

• گفتگوهای شما روی سرورهای شرکت سازنده ذخیره می‌شود.
• بسته به سرویس و تنظیمات شما، ممکن است از گفتگوها برای بهبود و آموزش مدل‌ها استفاده شود.
• در بعضی موارد، مثلاً برای بررسی تخلف یا مسائل ایمنی، ممکن است بخشی از گفتگوها را کارکنان شرکت بازبینی کنند.
• اگر اکانتتان لو برود، کل تاریخچهٔ گفتگوها دست کس دیگری می‌افتد.
• اگر از سرویس واسط استفاده می‌کنید، یک مجموعهٔ دیگر هم در این میان همه‌چیز را می‌بیند.

فهرست ممنوعه

این فهرست به معنای استفاده نکردن از هوش مصنوعی برای این کارها نیست؛ به معنای هوشمندانه استفاده کردن است.

ترفند ناشناس‌سازی

خیلی وقت‌ها برای گرفتن کمک، اصلاً لازم نیست اطلاعات واقعی را وارد کنید. کافی است اسم‌ها، شماره‌ها و نشانی‌ها را با عنوان‌های کلی عوض کنید. مثلاً به جای «آقای رضایی با فلان کد ملی، آپارتمانش در فلان خیابان را به خانم احمدی اجاره داده»، بنویسید «موجر، ملک را به مستأجر اجاره داده». هوش مصنوعی برای توضیح دادن یک بند قرارداد، به اسم و کد ملی کسی نیاز ندارد.

متن زیر یک قرارداد اجاره است. اسم‌ها و مشخصات شخصی را حذف کرده‌ام و به جایشان «موجر»، «مستأجر» و «ملک» گذاشته‌ام.
لطفاً بندهایی را که ممکن است بعداً برای مستأجر دردسرساز شود پیدا کن و هر کدام را در یکی‌دو جملهٔ ساده توضیح بده.

[متن قرارداد بدون اطلاعات شخصی]

فقط یادتان باشد که هوش مصنوعی وکیل یا مشاور حقوقی شما نیست؛ برای تصمیم‌های مهم، جوابش را با یک متخصص چک کنید.

تنظیمات تاریخچه و آموزش مدل

بیشتر این سرویس‌ها در تنظیمات، قسمتی با عنوانی شبیه «حریم خصوصی» یا «کنترل داده‌ها» دارند. اسم و جای دقیق گزینه‌ها مدام عوض می‌شود، اما معمولاً این چند مورد را آنجا پیدا می‌کنید:

• استفاده از گفتگوها برای بهبود مدل: می‌توانید انتخاب کنید که گفتگوهایتان برای آموزش مدل‌های بعدی به کار برود یا نه. پیش‌فرض این گزینه در سرویس‌های مختلف فرق دارد؛ پس خودتان نگاهش کنید.
• گفتگوی موقت: حالتی که گفتگو در تاریخچهٔ شما ذخیره نمی‌شود؛ برای سؤال‌هایی که نمی‌خواهید ردی از آن در اکانتتان بماند.
• حافظه (Memory): بعضی سرویس‌ها نکته‌هایی دربارهٔ شما را از گفتگوهای قبلی به خاطر می‌سپارند. می‌توانید ببینید چه چیزهایی یادش مانده، آن‌ها را پاک کنید یا کل این قابلیت را خاموش کنید.
• حذف گفتگوها و اکانت: امکان پاک کردن گفتگوهای تکی، کل تاریخچه یا خود اکانت.

اگر اکانتم بسته شد چه کنم؟

بهترین زمان برای آماده شدن برای بسته شدن اکانت، قبل از بسته شدن آن است. بعد از اتفاق، معمولاً دیگر به هیچ چیز داخلش دسترسی ندارید.

پیش از اتفاق: سه عادت نجات‌بخش

عادت اول: پشتیبان‌گیری منظم از گفتگوها

در زمان نگارش این کتاب، هر سه سرویس اصلی راهی برای گرفتن خروجی از اطلاعات اکانت دارند؛ معمولاً گزینه‌ای در تنظیمات با عنوانی شبیه «خروجی گرفتن از داده‌ها» (Export Data). با زدن آن، فایلی شامل گفتگوهایتان ساخته می‌شود که یا برایتان ایمیل می‌شود یا قابل دانلود است. در Gemini که بخشی از حساب گوگل است، این کار معمولاً از طریق ابزار گوگل برای دریافت نسخه‌ای از اطلاعات حساب انجام می‌شود. ماهی یک بار این کار را بکنید و فایل را جایی بیرون از آن سرویس نگه دارید. اگر از سرویس واسط استفاده می‌کنید، ببینید چنین امکانی دارد یا نه؛ اگر ندارد، عادت دوم برایتان حیاتی‌تر است.

عادت دوم: جواب‌های مهم را همان لحظه بیرون بیاورید

وقتی هوش مصنوعی متنی نوشت که قرار است از آن استفاده کنید، مثل یک متن آگهی، برنامهٔ کاری یا پیش‌نویس یک نامه، همان لحظه آن را در فایل یا یادداشت خودتان کپی کنید. ابزار هوش مصنوعی را انبار نبینید، کارگاه ببینید. کارگاه جای ساختن است، نه نگه داشتن.

عادت سوم: دفترچهٔ پرامپت

باارزش‌ترین دارایی شما در کار با هوش مصنوعی، خود اکانت نیست؛ پرامپت‌هایی است که با تجربه به نتیجه رسیده‌اند. این‌ها را در یک فایل یا اپلیکیشن یادداشت، با یک عنوان کوتاه و توضیح اینکه کجا به کار می‌آیند، نگه دارید. اگر برای ابزارتان «دستورالعمل شخصی» (Custom Instructions) تنظیم کرده‌اید، یک نسخه از آن را هم همین‌جا بگذارید. خبر خوب این است که پرامپت خوب تقریباً در همهٔ ابزارها جواب می‌دهد؛ پس این دفترچه با شما از هر ابزاری به ابزار بعدی می‌آید. در بخش دوم کتاب، این دفترچه حسابی پربار می‌شود.

نقشهٔ B: همیشه یک ابزار جایگزین داشته باشید

در فصل اول دیدیم که کاربران حرفه‌ای به یک ابزار وفادار نمی‌مانند. اینجا این عادت یک فایدهٔ دیگر هم دارد: اگر یکی از دسترس خارج شد، کارتان متوقف نمی‌شود. یک ابزار دوم را، چه یکی دیگر از سه ابزار اصلی و چه یک سرویس واسط معتبر، از قبل آماده و آزموده نگه دارید. با دفترچهٔ پرامپت و فایل‌های پشتیبان، جابه‌جایی بین ابزارها فقط چند دقیقه طول می‌کشد.

وقتی اتفاق افتاد: قدم‌به‌قدم

1. ۱آرام باشید و ایمیلتان را چک کنید. شرکت‌ها معمولاً خبر بسته شدن، و گاهی دلیلش را، به ایمیل اکانت می‌فرستند.
2. ۲مطمئن شوید پیام واقعی است. کلاهبردارها هم ایمیل‌هایی مثل «اکانت شما مسدود شد، برای رفع مسدودی کلیک کنید» می‌فرستند. روی لینک ایمیل نزنید؛ خودتان مستقیم به سایت بروید و ببینید واقعاً چه خبر است.
3. ۳محدودیت موقت را با بسته شدن اشتباه نگیرید. پیام‌هایی مثل «به سقف استفاده رسیده‌اید» یا «بعداً دوباره امتحان کنید» یعنی چند ساعت صبر، نه پایان کار.
4. ۴اگر حدس می‌زنید هک شده‌اید، فوراً رمزها را عوض کنید. اول رمز ایمیل، بعد رمز اکانت؛ و تأیید دومرحله‌ای را هم روشن کنید.
5. ۵درخواست بازبینی بدهید. بیشتر سرویس‌ها راهی برای اعتراض به تصمیم دارند. کوتاه و صادقانه بنویسید. البته واقع‌بین باشید: اگر دلیل بسته شدن، استفاده از کشوری خارج از فهرست پشتیبانی‌شده باشد، احتمال برگشتن اکانت کم است.
6. ۶فریب «بازگردانی اکانت» را نخورید. کسانی که در ازای پول وعدهٔ برگرداندن اکانت بسته‌شده را می‌دهند، تقریباً همیشه کلاهبردارند.
7. ۷سراغ نقشهٔ B بروید. فایل‌های پشتیبان و دفترچهٔ پرامپت را بردارید و کار را در ابزار دوم ادامه دهید.

اگر اشتراک پولی داشتید، احتمال برگشت پول در این شرایط کم است. به همین دلیل بود که در فصل قبل گفتیم اشتراک را ماهانه بخرید، نه سالانه.

جمع‌بندی فصل

• بیشتر اکانت‌ها به‌خاطر اشتباه‌های قابل پیشگیری بسته می‌شوند یا لو می‌روند: اکانت مشترک، اکانت خریداری‌شده، رمز ضعیف، نبود تأیید دومرحله‌ای، افزونه‌ها و اپلیکیشن‌های ناشناس، فیشینگ، دادن کد به دیگران، جا گذاشتن اکانت و تخلف محتوایی.
• رمز بلند و منحصربه‌فرد و تأیید دومرحله‌ای دو قفل اصلی اکانت شما هستند؛ هم برای ابزار هوش مصنوعی و هم برای ایمیلتان.
• پیام به هوش مصنوعی مثل کارت‌پستال است: رمز، اطلاعات بانکی، مدارک هویتی، اطلاعات خصوصی دیگران و اسرار کاری را واردش نکنید و در صورت نیاز، اطلاعات را ناشناس کنید.
• تنظیمات حریم خصوصی، یعنی آموزش مدل، گفتگوی موقت و حافظه، را یک بار با دقت مرور کنید.
• با پشتیبان‌گیری منظم، دفترچهٔ پرامپت و یک ابزار جایگزین، بسته شدن اکانت از یک فاجعه به یک دردسر کوچک تبدیل می‌شود.

با این فصل، بخش اول کتاب تمام می‌شود و حالا می‌دانید موانع کجاست، چه راه‌هایی پیش رو دارید و چطور از اکانتتان محافظت کنید؛ در بخش دوم سراغ شیرین‌ترین قسمت ماجرا می‌رویم: هنر پرامپت‌نویسی، یعنی اینکه چطور بپرسید تا جواب عالی بگیرید.

ابزارهای هوش مصنوعی، قیمت‌ها و قوانین استفادهٔ آن‌ها مرتب تغییر می‌کند. مطالب این کتاب جنبهٔ آموزشی دارد؛ پیش از هر تصمیم مالی، حقوقی یا پزشکی با متخصص مشورت کنید و مسئولیت رعایت قوانین هر سرویس با کاربر است.